zakładanie sadu orzechowego - Szczepiony orzech włoski sadzonki

Idź do spisu treści

Menu główne:

zakładanie sadu orzechowego

poradnik
Ważne przed sadzeniem sadu orzechowego

Ziemia przeznaczona pod sad orzechowy nie może być zbyt ciężka ani podmokła, poziom wody gruntowej powinien znajdować się poniżej 1,5 m. Pole przeznaczone dla orzechów nie może leżeć na dnie doliny (grożą przymrozki na wiosnę i większy mróz w zimie, oraz podtopienia korzeni). Obszar wybrany pod sad należy zabezpieczyć przed dzikami i sarnami. Wapnowanie powinno być wykonane przynajmniej na kilka miesięcy przed sadzeniem (orzechy są wrażliwe na świeże wapno), a nawożenie zgodne z zaleceniami Stacji Chemiczno – Rolniczej. Pole powinno być zaopatrzone w substancję organiczną, np. obornik, kompost, zużyte podłoże pieczarkowe, zielonkę na przyoranie. Dla lepszego doświetlenia drzew, rzędy należy planować w kierunku północ – południe. Trzeba też przygotować paliki, niezależnie od tego czy zakupione sadzonki są duże, czy małe.

Sadzenie – możliwe są różne terminy sadzenia orzechów – jesienny, wiosenny oraz letni sadzonek z uprawy kontenerowej.

Jesienne sadzenie drzew sprawdza się tam, gdzie nie ma możliwości podlewania, lub podlewanie jest bardzo ograniczone, Wiąże się jednak z ryzykiem przemarznięcia sadzonek w czasie mroźnej zimy. Orzechy w pierwszym roku , w szczególności te sadzone jesienią, powinny być zabezpieczone przed mrozem. W szczególności dotyczy to korzeni i szyi korzeniowej. W tym celu po posadzeniu należy usypać szeroki i wysoki kopczyk z ziemi (przynajmniej 20 cm) który jednoroczne sadzonki może okrywać nawet w całości. Trzeba pamiętać, żeby na lżejszych ziemiach usypywać solidniejsze kopczyki, lub docieplać je dodatkowo liśćmi, słomą, czy śniegiem jeśli jest możliwość. Lekka ziemia  przemarza  głębiej niż ciężka, dlatego przemarznięcia korzeni i szyi korzeniowej na takich terenach zdarzają się częściej. Przed zimą drzewka powinny być również okryte nieprzejrzystą perforowaną osłonką do drzewek, matą z trzciny lub słomą. Można też wbić 3-4 kołki i owinąć je agrowłlókniną, pozostawiając górę otwartą. Osłony na drzewka mają za zadanie ochronę przed wiatrem i nagrzewaniem przez słońce, a nie ocieplenie. W czasie silnych mrozów nagrzane w dzień pnie, w nocy pękają. Przed nagrzewaniem chroni też malowanie pni i gałęzi białą farbą lateksową (młode drzewka) i wapnem (starsze orzechy).    Kopczyki należy rozgarniać pod koniec marca , na początku kwietnia po ustąpieniu większych przymrozków. Jeśli jest taka możliwość (przy niskim szczepieniu), warto pozostawić 3-4 oczka pod ziemią, przynajmniej do połowy maja. Zabezpiecza to przed stratą drzewek w wyniku większych (-4 -5 C°) spóźnionych przymrozków. Trzeba pamiętać, że orzechy są bardzo wrażliwe na przymrozki. a te są najsilniejsze nisko nad ziemią. Często ludziom wydaje się, że młody orzech zachorował bo nagle sczerniał, szczególnie kiedy starszy obok pozostał zielony.   
Przy wiosennym terminie sadzenia nie ma zagrożenia przemarznięciem drzewek w zimie, ale musi być zabezpieczone podlewanie. Groźba przymrozków w niektórych rejonach kraju mija dopiero po 20 maja, dlatego dopiero po tym czasie sadzonki są całkowicie bezpieczne.  

Letni termin sadzenia  (zdjęcie obok) - drzewek z uprawy kontenerowej (lipiec – sierpień),  daje możliwość przyspieszenia wzrostu sadzonek o jeden rok, ale wymaga regularnego podlewania przez pierwszy miesiąc po posadzeniu. Korzenie dwulatków sadzonych latem mogą urosnąć nawet jeden metr. Letnie sadzenie sprawdza się szczególnie w zimnych rejonach, gdzie ani zima, ani wiosna nie są całkiem bezpieczne.  W rejonach o temperaturach niższych od optymalnych, orzechy sadzone latem, rosną zdrowiej niż te sadzone na zimę, lub na wiosnę. Jest to widoczne nawet kilka lat po posadzeniu.     

Dołki kopane przed sadzeniem orzechów powinny być znacznie większe niż system korzeniowy sadzonki. Korzenie powinny mieć możliwość wrastania w spulchnioną ziemię. Po częściowym zasypaniu korzeni i lekkim ugnieceniu podłoża, sadzonkę należy koniecznie podlać. Dwulatek potrzebuje 10-20 litrów wody. Po podlaniu dołek uzupełnia się suchą ziemią, a wokół drzewka formuje misę. Należy pamiętać, żeby nie sadzić drzewek zbyt głęboko. Posadzone za głęboko slabo rosną i mogą nawet zamierać. Słabe opady deszczu nie docierają wtedy do korzeni i drzewka cierpią suszę, z kolei przy intensywnych opadach korzenie mogą gnić z braku powietrza.. Orzechy powinno się sadzić tylko 2-3 cm głębiej niż rosły w szkółce.

Podlewanie w czasie wegetacji
Orzechy włoskie mają duże zapotrzebowanie na wodę, ale nie znoszą wysokiego poziomu wód gruntowych. Szczególnie wrażliwe na brak wody są młode drzewka, w pierwszych dwóch latach po posadzeniu. Dla prawidłowego wzrostu, w okresach bezdeszczowych powinny być podlewane raz w tygodniu 10-20 l wody, do końca lipca. W sierpniu tylko w razie wyjątkowych upałów i suszy. Ograniczenie podlewania w sierpniu powoduje zatrzymanie wzrostu  i drewnienie młodych sadzonek. Dobrze zdrewniałe lepiej znoszą mroźną zimę.         
 
Rozstawa sadzenia

Większość odmian orzechów włoskich dostępnych w handlu w Polsce nadaje się do zakładania sadów ekstensywnych i półintensywnych. Wymagają  rozstawy sadzenia 10 m x 10 m, lub tylko nieco mniejszej na słabszych ziemiach. Niektóre typy potrzebują jeszcze więcej miejsca, np. U14.  Gęściej można posadzić np. Brodview i U 02. Dla tych odmian wystarczy  rozstaw 8 m x 8 m, lub 9 m x 7 m, a na słabszych ziemiach 7m x 7 m, lub 8 m x 7 m. Być może odmianę U 02 można będzie sadzić  jeszcze gęściej, trzeba jednak poczekać  kliku lat,   Tabela do obliczania obsady drzew na 1 ha                                 żeby dało się  z całą pewnością taki rozstaw polecić.

Sady intensywne, gdzie ilość drzew na 1 ha przekracza znacznie przekracza 200 sztuk, wymagają silnego cięcia, które w warunkach zimnego klimatu może być przyczyną wymarzania drzew. Na razie nie ma jeszcze przetestowanych odmian lateralnych, które można by bez większego ryzyka uprawiać w Polsce. Obecnie sprawdzamy polskie odmiany o lateralnym typie owocowania, które w przyszłości ewentualnie mogły by poslużyć do zakładania sadów intensywanych.  

   
Pięcioletnie Broadview (po lewej) i U 02, które charakteryzują się półpionowych wzrostem. To daje możliwość gęstszego sadzenia niż w przypadku innych odmian. Oprócz charakterystycznej budowy korony, są genetycznie mniejszymi drzewami niż np. Mars czy Lake. Broadview jako odmiana lateralna, dobrze reaguje na skracanie gałęzi, które umożliwia utrzymanie mniejszego rozmiaru drzewa. 

 
Na zdjęciach pięcioletni Broadview i U 05 (silnie rosnący typ do uprawy na owoce i równocześnie drewno). Siła wzrostu i budowa korony decydują o rozstawach, w jakich powinny być sadzone poszczególne odmiany. U 05 na dobrej ziemi potrzebuje odległości 12 m x 12 m. Bardzo szybko zagospodarowuje powierzchnię.

Susza w młodym sadzie orzechowym

Rok 2015 zaznaczył się w Polsce dotkliwą suszą, którą szczególnie źle znosiły młode drzewka orzechowe w pierwszym i drugim roku po posadzeniu. Rok 2016 był pod tym względem niewiele lepszy. Polska ma ma małe zasoby wody, do tego powtarzający się brak opadów, powinny skłonić do zapobiegania stratom wody w glebie. Parowanie wody ogranicza ściólkowanie ziemi wokół drzewek. Do ścółlkowania można używać dostępnych materiałów organicznych (kompost, obornik, zużyte podłoże do pieczarek, czy skoszona trawa), jeśli na terenie sadu nie występuje plaga ślimaków . Ziemię  można też okrywać ciemną agrotkaniną. Agrotkanina nie tylko ogranicza parowanie wody i wzrost chwastów, ale powoduje również szybsze nagrzewanie się gleby na wiosnę i lepszy rozwój korzeni. To jest szczególnie ważne w naszych warunkach klimatycznych dla ciepłolubnego gatunku, jakim jest orzech włoski. Misa utworzona z ziemi przed jej przykryciem, umożliwia samoczynne podlewanie się drzewek, nawet przy skąpych opadach deszczu. Wystarczający efekt daje pocięcie agrotkaniny o szerokości 1,6 m na kwadraty. Na środku należy naciąć krzyżyk i nałożyć agrotkaninę przez nacięcie na drzewko). Potem trzeba zakopać brzegi w ziemi, a na środku położyć obciążnik, który zapobiega rozlewaniu wody przy podlewaniu. Jednoroczne sadzonki okryte agrotkaniną, przy ograniczonym podlewaniu dały przyrosty od 1-1,5 m w zależności od odmiany. Drzewka bez okrycia przy takim samym podlewaniu urosły   tylko 0,3-0,4 m. W młodych sadach orzechowych do trzeciego roku po posadzeniu nie powinno się używać Roundupu. Opryski tym środkiem chwastobójczym, w najlepszym razie spowodują ograniczenie przyrostu, a mogą nawet doprowdzić do śmierci drzewek.
Orzechy i mikoryza

Do lepszego wykorzystania zasobów wodnych i składników pokarmowych z gleby może służyć mikoryzacja sadzonek. Grzyby       mikoryzowe korzystją z asymilatów wytworzonych przez rośliny, w zamian dostarczają niedostępną dla korzeni roślin wodę i składniki mineralne. W naturze grzyby mikoryzowe występują powszechnie, jednak nowo posadzone sadzonki mogą nie dożyć naturalnego zasiedlenia korzeni przez grzyby mikoryzowe. W 2015 roku po  raz pierwszy  przeprowadziliśmy szczepienie sadzonek orzechów żywą grzybnią (ektomikoryza), produkowaną przez firmę Mykoflor http://www.mykoflor.pl/wp/. Po kilku miesiącach od wykonania zabiegu, ilość korzeni i ich zdrowotność jest zadziwiająca. Taki system korzeniowy musi poprawić przeżywalność sadzonek na miejscu stałym, przyspieszyć wejście drzew w okres owocowania i zwiększyć plony w sadzie. Z niecierpliwością czekamy na efekty szczepienia grzybnią mikoryzową po posadzeniu drzewek na miejsce stałe. 

   
Na zdjęciach widok korzeni przy ściance doniczki w gorącym roku 2015. Po lewej – bez mikoryzy, po prawej korzenie z mikoryzą. 

Ponieważ efekty szczepienia korzeni grzybnią ektomikoryzową nie wymagają komentarza, od roku 2016 wszystkie sadzonki orzechów naszej produkcji są mikoryzowane.
Nawożenie

Orzechy wymagają ziemi zasobnej w składniki pokarmowe. Bez uzupełniania związków mineralnych i organicznych zbiory owoców w sadach maleją, a jakość orzechów spada. Niebezpieczne jest zarówno zagłodzenie jak i przenawożenie, w jednym i drugim wypadku można stracić drzewa. Przenawożenie prowadzi do odwodnienia, popularnie nazywanego ,,spaleniem'' roślin. Zdjęcie obok przedstawia owoce młodych orzechów tej samej odmiany, rosnących na zadarnionej ziemi ( orzechy u góry) i ściókowanego czarną agrotkaniną (orzechy na dole). Pokauje ono, jak duże znaczenie ma dobre zaopatrzenie drzew w wodę i składniki pokarmowe.
Nawożenie w sadach orzechowych dzieli się na dwa etapy. Pierwszy, to czas do rozpoczęcia owocowania, a więc 4 - 5 lat po posadzeniu. Drugi etap, to lata owocowania. Na początku trzeba stymulować  wzrost wegetatywny (głównie nawożenie azotem ), kiedy drzewo ma zbudować silne konary oraz gałęzie i wypełnić jak najwięcej przestrzeni dla niego przeznaczonej. Nie wolno dawać nawozów azotowych w czasie sadzenia pod korzenie. Dotyczy to zarówno nawozów mineralnych jak i świeżego obornika. dla młodych drzew stosunek N:P:K powinien wynosić 1,5 -1, 0 - 1,2. W młodych sadach stosuje nawożenie azotowe pod każde drzewo, później rzędowo. W pierwszym roku nawozy rozsypuje się w promieniu jednego metra, w następnych latach co roku o pól metra szerzej. Nawożenie powinno być podzielone na dwie dawki (koniec kwietnia, maj ). Nie należy stosować nawozów azotowych w okresie bezlistnym, ani zbyt późno w lecie, żeby uniknąć opóźnienia drewnienia. 
W sadach owocujących orientacyjne dawki  nawozów to 70 kg N, 60 kg P2O5, 120 kg K2O na 1 ha. Dla sadów zadarnionych i odmian lateralnych dawki nawozów należy zwiększyć o około 20 %.   Nawożenie najlepiej jest opierać na wynikach analiz gleby i liści. Potrzeby nawozowe są zależne od plonów i sposobu utrzymania gleby w sadzie (ugór, murawa). Orzechy bardzo korzystnie reagują na nawożenie organiczne. 
 
 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego